In september geraapt in arboretum Belmonte: noten van de buartnut, een kruising tussen de boternoot en de Japanse walnoot (ook wel: hartnoot). Ik hoop heel erg dat er één tussen zit waarvan de eetbare noten vooral lijken op de boternoot, omdat dat een van de lekkerste leden van de walnootfamilie is.

Resistentie

Je zou je afvragen waarom ik dan genoegen neem met een kruising. Dat kruisen is echter onmisbaar, omdat de boternoot, in elk geval in Noord-Amerika, sinds de jaren 1990 aan het uitsterven is. Hij wordt uitgedund door een schimmel die gezwellen veroorzaakt en daarmee uiteindelijk boom doodt.

De Japanse hartnoot heeft geen last van die schimmel en kan kruisen met de boternoot. Dat leidt (deels) tot exemplaren met resistentie. Zulke kruisingen worden al langere tijd aangeboden onder de naam Buartnut, een kruising van butternut en heartnut.

Of de bewuste schimmel in Nederland ook voorkomt weet ik niet. Een paar jaar geleden trof ik in Dordrecht in het stadspark een prachtig volwassen exemplaar dat nergens aan leek te lijden en waarvan overal in het struikgewas zaailingen stonden. Of het een pure boternoot was of een kruising kon ik daar niet vaststellen.

Maar in een globaliserende wereld is het een kwestie van tijd voordat die schimmel ook in Dordrecht en elders opduikt. Ik neem het feit dat de boom in Belmonte een aardige leeftijd heeft bereik als voorzichtige indicatie dat hij resistent is.

Klimaatkandidaat

Het was 7 september en toch lagen de noten al rijkelijk onder de boom. Dat kan komen door de droge augustusmaand, maar de boternoot is sowieso vroeg met afwerpen. Vermoedelijk omdat hij vanwege zijn noordelijke herkomst (aan de koude oostkant van Noord-Amerika) is afgestemd op een kort groeiseizoen.

En dat verhoogt weer mijn interesse in deze boom, want we horen het laatste jaar in het nieuws dat de Golfstroom en de onderliggende AMOC-stroming in de Atlantische Oceaan binnen enkele decennia fors kunnen gaan afzwakken, waardoor de temperaturen hier meer zullen gaan lijken op die in Newfoundland: een zeeklimaat, maar wel veel kouder, met een korter groeiseizoen en een korter seizoen voor vruchten en noten, doordat nachtvorst nog kan optreden tot vroeg in de zomer en vanaf vroeg in de herfst.

Zaailingen

Behalve noten rapen heb ik ook een zaailing uitgetrokken. Zonder al te veel schuldgevoel, want op deze plek wordt duidelijk jaarlijks onder de bomen gemaaid en dat was dan het einde van dit boompje geweest. 

Spannend is ook hoe het boompje en de noten, als ik ze tot ontkiemen krijg, zullen opgroeien: welke kenmerken zullen ze hebben van boternoot en hartnoot? 

Of zullen er nog andere genen in zitten? In de catalogus van Belmonte staat dat er nog drie andere soorten walnoot staan: Californische, Texaanse, zwarte walnoot en een kruising genaamd notha, die voortkomt uit Europese en Mandsjoerijse walnoot.

Het zaailingetje heeft opvallend groot blad aan de punt, typisch voor gewone walnoot en enkele andere familieleden, maar niet voor boternoot of hartnoot.

Mandsjoerijse walnoot

De boternoot is niet de enige extra noordelijke walnoot. In Noordoost-China en oostelijk Siberië komt ook de Mandsjoerijse walnoot voor, juglans mandshurica. Die kruist vrij makkelijk met de gewone walnoot en dat zou ook wel eens interessante, koudetolerante walnoten kunnen opleveren. Meer daarover achter deze link.

EDIT 2026

De noten uit Belmonte zijn bijna allemaal uitgekomen! Ze groeien voorspoedig. De zaailing die ik had uitgetrokken heeft dat goed overleefd en groeit ook, maar is in twee maanden al voorbijgestreefd door de uitgekomen noten. Hij heeft natuurlijk een klap gehad toen ik hem ruw uit de grond trok en bovendien was zijn standplaats (onder de moederboom) behoorlijk donker.

De zaailingen zijn behoorlijk uniform in hun uiterlijke kenmerken en ze lijken ook op het uitgetrokken exemplaar. Ik begin me echter af te vragen of het wel een kruising met Japanse walnoot is en niet met Europese walnoot, want:

1. Ze hebben erg weinig blaadjes per takje. Daarin lijken ze niet op boternoot én niet op Japanse noot (of de zwarte walnoot) maar meer op de gewone walnoot. 
2. Ik herinner me dat de noten vrij rond waren. Ze leken meer op de “English x heartnut hybrid” dan op de “Heartnut x Butternut” in onderstaande overzichtsfoto. Dit zeg ik wel uit mijn geheugen, want ik kan even geen foto’s van de noten zelf terugvinden.